ლიტურგიკა - აღვიარებ ერთსა ნათლისღებასა...1 - აპოკალიფსისი

წიგნში "აღვიარებ ერთსა ნათლისღებასა..." ათენის საღვთისმეტყველო უნივერსიტეტის საპატიო პროფესორი პროტოპრესვიტერი გეორგი მეტალინოსი მკითხველს აცნობს კოლივად-მამათა (1) და მღვდელ კონსტანტინე იკონომოსის, ასევე XVIII და XIX საუკუნეთა ელადის მართლმადიდებელი ეკლესიის თვალსაჩინო მეცნიერთა და მღვდელმსახურთა მართლმადიდებლურ შეხედულებას. მათი შრომების საფუძველზე, რომელიც დღემდე ნაკლებად ცნობილია როგორც ჩვენში, ასევე დასავლეთში, ის აანალიზებს მეორე მსოფლიო კრების მე-7 კანონს, რომელიც არეგულირებს ეკლესიაში ახალმოქცეულთა მიღების მეთოდს. მოცემულია აკრიბიისა და იკონომიის პრინციპების განსაზღვრებანი, შემოფარგლულია მათი მოქმედების საზღვრები და განმარტებულია მათი გამოყენება წარსულში. წიგნი "აღვიარებ ერთსა ნათლისღებასა...", უეჭველად, გამოიწვევს დიდ ინტერესს, როგორც მღვდელმსახურთა, ასევე ერისკაცთა შორის.

პროტოპრესვიტერი გეორგი მეტალინოსი (1940–2019), ელადის კანონიკური ეკლესიის ერთ-ერთი უთვალსაჩინოესი წარმომადგენელია. ის დაიბადა კუნძულ კერკირაზე (კორფუ) 1940 წელს. ათენში ის სწავლობდა ღვთისმეტყველებას და კლასიკურ ლიტერატურას, ბონსა და კელნში ღვთისმეტყველების ისტორიას და სოციოლოგიას. ათენის უნივერსიტეტში აყვანილ იყო ღვთისმეტყველების დოქტორის ხარისხში და ისტორიის დოქტორის ხარისხში კელნის უნივერსიტეტში.

1978 წლიდან მ. გიორგი იღვწოდა ათენის  უნივერსიტეტში მასწავლებლისა და დოცენტის რანგში, ხოლო 1990 წლიდან - როგორც ადიუნქტ-პროფესორი; კითხულობდა კურსებს: "ელადის ეკლესიის ისტორია და სულიერი ცხოვრება პოსტბიზანტიურ პერიოდში", "ღვთისმსახურების ისტორია და ღვთისმეტყველება". ის იყო მრავალრიცხოვანი მონოგრაფიისა და სტატიის ავტორი; მისი უმნიშვნელოვანესი ნაშრომები ეძღვნება ძირითადად პოსტბიზანტიიურ და თანამედროვე ელინიზმსა და მართლმადიდებლობას. საბერძნეთში და უცხოეთში მ. გეორგი მეტალინოსი ფართოდ არის ცნობილი, როგორც მქადაგებელი. ის ეკლესიის წარმომადგენელი იყო სხვადასხვა შეხვედრებზე, კონფერენციებზე, საერთაშორისო ფორუმებზე.

გარდა იმისა, რომ დასაქმებული იყო მეცნიერებითა და ლიტერატურით, მ. გეორგი ეწეოდა სამოძღვრო საქმიანობას ახალგაზრდობასთან, იყო წმ. ანტიპას სახელობის ტაძრის მოძღვარი ათენის უნივერსიტეტში. თავის მეუღლესთან, დედაო ბარბარესთან ერთად, აქტიურად მონაწილეობდა საქველმოქმედო საქმიანობაში და მრავალ დროს უთმობდა ღარიბთა შეწევნას. მ. გეორგი მეტალინოსი გარდაიცვალა 2019 წლის 19 დეკემბერს, წმ. ნიკოლოზის ხსენების დღეს.

"მწვალებლებს, რომლებსაც მართლმადიდებლობაში მოქცევა სურთ და გამოხსნაში მყოფ ნაწილთან შეერთება, შემდეგი განწესებით შევიწყნარებთ: არიოზელებს, მაკედონიოსელებს, საბატიანელებს, ნოვატიანელებს, რომლებიც საკუთარ თავს წმინდანებს და საუკეთესოებს უწოდებენ, ასევე მეათოთხმეტელებს ანუ ტეტრადიტებს და აპოლინარებს მივიღებთ, როცა ისინი ხელწერილით შეაჩვენებნ ყოველგვარ ერესს, რომელიც ისე არ ასწავლის, როგორც წმინდა საღვთო კათოლიკე და სამოციქულო ეკლესია, ამის შემდეგ დავბეჭდავთ, ანუ წმინდა მირონს ვცხებთ შუბლზე, შემდეგ თვალებზე, ცხვირის ნესტოებზე, ტუჩებზე და ყურებზე. და ცხებისას ვიტყვით: სული წმიდის ნიჭის ბეჭედი.

ხოლო ევნომიანელებს, რომლებიც ერთგზის შთაფლვით ნათლავენ და მონტანელებს, ფრიგველებად წოდებულთ, აგრეთვე საბელიანელებს, ძე-მამობას რომ ქადაგებენ და სხვა სისაძაგლეს სჩადიან, და სხვა დანარჩენ მწვალებლებს (აქ ბევრია ასეთი, განსაკუთრებით გალატელთა მხრიდან), რომლებსაც სურთ მართლმადიდებლობას ეზიარონ, მივიღებთ ისეთივე წესით, როგორითაც წარმართებს ვიღებთ. პირველ დღეს მათ ქრისტიანებად ვრაცხავთ, მეორე დღეს კათაკმევლებად, მესამე დღეს შელოცვებს ვუკითხავთ სამგზის შებერვით სახეში და ყურებში და ასე ვყოფთ მათ კათაკმეველებად და ვუწესებთ ეკლესიაში წმიდა წერილების მოსმენას, და მხოლოდ ამის შემდეგ ვნათლავთ".

"ის, ვინც არ იყო კანონიკურად მონათლული და არ აღორძინებულა სულიერად, შუძლებელია თანაზიარი იყოს ქრისტესი მხოლოდ მირონცხებით, რადგან ადამიანის აღორძინება ხორციელდება არა მირონცხებით, არამედ ნათლისღებით" (ნეოფიტე კაფსოკალივიტი).

"... ლათინობიდან მოქცეული უსიტყვოდ, აუცილებლადდა გარდაუვალად უნდა იქნას ნათელღებული" (ათანასე პაროსელი).

"... მათი ნათლობა არ შეესაბამება თვით სახელწოდებას... და არც აკრიბიის პრინციპების შესაბამისად არის მისაღები, და არც იკონომიით" (წმ. ნიკოდიმე მთაწმინდელი).

"... პკკურება ლათინებში, რომელიც მოკლებულია წყალში შთაფლვას და აღმოსვლას წყლიდან, შესაბამისად, არ არის ამსახველი სამდღიანი სიკვდილის, დაფლვის... და მკვდრეთით აღდგომის... მასში ასევე არ არის არანაირი მადლი, განწმენდა და ცოდვათა მიტევება" (კონსტანტინე იკონომოსი).

ვმადლობ ჩვენს ღმერთს, წმიდა სამებას, რომელმაც განმანათლა და მომანიჭა აზრი დეტალურად შემესწავლა ეს თემა კონფერენციისთვის, რომელიც II მსოფლიო კრებას (381) მიეძღვნა და, რომელიც 1981 წელს შედგა თესალონიკში. მოხსენება, რომელიც ამ კონფერენციისთვის მოვამზადე, შემდეგში შეივსო და საფუძვლად დაედო წიგნს: "აღვიარებ ერთსა ნათლისღებასა...", რომელიც თბილად მიიღო მკითხველთა აუდიტორიამ და მრავალ ენაზეც იქნა გადათარგმნილი, მათ შორის ჩინურზეც.

მოცემული წიგნი ეძღვნება ჩვენი ეკლესიოლოგიისა და პოზიციის ერთ-ერთ აქტუალურ თემას, რომელსაც მართლმადიდებლური ეკლესია მისდევს ე. წ. "ეკუმენისტურ დიალოგში".

როგორც ცნობილია, შემაჯამებელ დეკლარაციაში, რომელსაც ხელი მოეწერა ერთობლივი საერთაშორისო კომისიის VII პლენარულ სესიაზე, რომელიც კათოლიკეებსა და მართლმადიდებლებს შორის ოფიციალური საღვთისმეტყველო დიალოგის აუცილებლობასთან იყო დაკავშირებული და, რომელიც ჩატარდა 1993 წელს ბალამანდში (ლიბანი), ცხრა ადგილობრივი ეკლესიის წარმომადგენლებმა გამოთქვეს წინადადებები მართლმადიდებელთა და კათოლიკეთა მხრიდან საიდუმლოთა ურთიერთ აღიარებაზე, თანაც ისე, რომ უგულებელჰყვეს მსოფლიო კრებათა დადგენილებები, მართლმადიდებლური სწავლა-მოძღვრება და ისტორია, რათა ამრიგად განავითარონ უნია პაპიზმთან (ამასთან ამ სესიას არ ესწრებოდნენ იერუსალიმის, საქართველოს, საბერძნეთის, სერბეთის, ბულგარეთის და ჩეხოსლოვაკიის წარმომადგენლები). სამწუხაროდ, ეს წინადადება გადავიდა სრულიად მართლმადიდებლურ დონეზე და გააუქმა უმნიშვნელოვანესი ტრადიცია, რომელსაც დასაბამი მიეცა კართაგენის კრებაზე და, რომელიც გაფორმდა II მსოფლიო კრების მე-7 კანონში.

მართლმადიდებლური ეკლესია, რომელიც ჩვენი წმიდა მამების ერთგულია, კი არ გადანათლავს მწვალებლებს, არამედ თავიდან ნათლავს მათ, და ეს იმ მიზეზით, რომ არამართლმადიდებლებს, სინამდვილეში, ამ მომენტამდე არ მიუღიათ ის ერთადერთი კანონიკური ნათლობა ეკლესიისა, რომლის შესახებაც ლაპარაკია სარწმუნოების სიმბოლოში ("მრწამსში").

ჩემი უღირსებისთვის დიდ პატივად მივიჩნევ ინტერნეტ-პორტალ "Православный Апологет" ("მართლმადიდებლური აპოლოგეტი")-ის ხელმძღვანელობის მიერ მიღებულ გადაწყვეტილებას რუსულ თარგმანში გამოაქვეყნოს ჩემი წიგნი "აღვიარებ ერთსა ნათლისღებასა..." კართაგენის კრების ძირითადი ტექსტების დამატებით, რომელთაც დაეფუძნა II მსოფლიო კრების მე-7 კანონი.

ვისურვებ, რომ ამ გამოცემამ ხელი შეუწყოს მორწმუნეთა გულებში ჩვენი წმიდა და უზადო მართლმადიდებლური რწმენის უკეთ შემეცნებას და დამკვიდრებას; განაძლიეროს ისინი ნებისმიერი მცდელობის წინაშე "ხელახლა გადაწერონ" - დაამახინჯონ - წმიდა მამათა მართლმადიდებლური გადმოცემა, როგორც ამას ცდილობს "ეკუმენისტური მოძრაობის" ბაირაღქვეშ გაერთიანებული ადამიანთა ჯგუფი, რომელიც ეწინააღმდეგება სწავლებას ეკლესიის შესახებ და არსებითად არის მისი მტერი.

ჩვენი დროის საღვთისმეტყველო დისკუსიების ყურადღების ცენტრში დგას საკითხი წმიდა საიდუმლოებების შესახებ. მათი ერთობისა და თანხმობის შესახებ ბევრია ნათქვამი ეკუმენური მოძრაობის ჩარჩოებში. აქედან გამომდინარე, ჯერ კიდევ დიდ პოლემიკას უნდა იწვევდეს საკითხი წმიდა ნათლისღების შესახებ - საიდუმლოს შესახებ, რომლითაც ხორციელდება ეკლესიაში გაწევრიანება. ამიტომაც სრულიად აუცილებელია ღრმად და მთელი სისრულით უნდა იქნას შესწავლილი წმიდა მამათა სწავლება ამ საგანზე, რათა მსგავს დისკუსიებში ყოველთვის ჩანდეს სავალი გზა ერთადერთი, მაცხოვნებელი შეჭმარიტებისკენ.

ამის გათვალისწინებით ავიღეთ ჩვენც საკვლევი საგანი, როდესაც პატივად გვერგო მიწვეულები ვყოფილიყავით საღვთისმეტყველო სიმპოზიუმში, რომელიც მოაწყო "წმიდა მამათა მემკვიდრეობის კვლევის საპატრიარქო ინსტიტუტმა" პროფ. პანაიოტის ქრისტუს ხელმძღვანელობით. სიმპოზიუმი გაიმართა 1981 წლის 24-27 აგვისტოს თესალონიკში, და მასზე განსახილველი თემა იყო მეორე მსოფლიო კრება.

მოხსენება, რომელიც სიმპოზიუმზე იქნა წაკითხული, მიეძღვნა მეორე მსოფლიო კრების მიერ მიღებულ მე-7 კანონს, და მის განმარტებას კოლივადი მამებისა და მღვდელ კონსტანტინე იკონომოსის მიერ. ამ მოხსენების შინაარსი საფუძვლად დაედო წინამდებარე ნაშრომის პირველ თავს. მაგრამ ჩვენ აუცილებლად მივიჩნიეთ შეგვევსო იგი პრობლემის ისტორული ასპექტის განხილვით, ანუ იმავე ავტორთა სწავლებით მოცემული კანონის ეკლესიის ცხოვრებაში გამოყენების მხრივ.

ჩვენ გულითადად ვმადლობთ "საპატრიარქო ინსტიტუტს", რომელმაც მიზეზი მოგვცა შეგვექმნა ეს ნაშრომი, ასევე იმ ღირს მთაწმინდელ მამებს, რომლებიც არა მარტო მორალურად, არამედ მატერიალურადაც უჭერდნენ მხარს მის გამოქვეყნებას. ის უდავო ფაქტი, რომ წმიდა მთა ყველა საუკუნესი და განსაკუთრებით დღეს არის კიდობანი, რომელშიც უცვალებელი სახით არის დაცული ისიქაზმი, როგორც სიცოცხლის მართლმადიდებლური ღვთითშთაგონებული ხატი და დაუზიანებლად არის დაცული მართლმადიდებლური რწმენა, ხაზს უსვამს როლს, რომელიც ამ საქმეში შეასრულეს წმიდა მთის, ათონის კოლივადმა მამებმა - მათ შორის წმიდა ნიკოდიმე მთაწმინდელმა - როგორც მართლმადიდებლური გადმოცემის მოწმემ და მტვირთველმა.

Е = Επιτομή των Ιερών Κανόνων (ნეოფიტე კაფსოკალივიტი, წმიდა კანონთა კრებული) (გამოუქვეყნებელია).

Р = Πηδάλιον... υπό Αγαπίου Ιερομονάχου και Νικοδήμου Μοναχού, Αθήναι 1976 (ბერ აღაპისა და ბერ ნიკოდიმეს "პიდალიონი"), 8th ed., 1976. Ср. ინგლისური თარგმანი, D. Cummings, Chicago, 1957, და განსაკუთრებული შენიშვნები წმ. ნიკოდიმესი შესაბამის კანონთა მიმართ. მოცემულ ნაშრომში მოტანილია პიდალიონის ყველა წყარო, და ისინი ხელახლა ითარგმნა 1976 წლის ბერძნული წყაროდან.

М = Αθανασίου Παρίου, Ότι οι από Λατίνων επιστρέφοντες, αναντιρρήτως, απαραιτήτως και αναγκαίως πρέπει να βαπτίζωνται και Επιτομή... των θείων, της πίστεως δογμάτων... Εν Λειψεία της Σαξωνίας 1806 (ათანასე პაროსელი, იმის შესახებ, რომ ლათინობისგან მოქცეულნი უსიტყვოდ, სავალდებულოდ და აუცილებლად უნდა იქნან მონათლულნი, და რწმენის წმიდა დოგმატების... კრებული (Leipzig, Saxony, 1806). ამონაწერები ნაშრომში: Θεοδωρήτου Μοναχού, Αγιορείτου, Μοναχισμός και Αίρεσις, Αθήναι 1977, σ. 263 (ბერი თეოდორიტ მთაწმინდელი, ბერ-მონაზვნობა და მწვალებლობანი), Αθήναι, 1977, σ. 263 ε.ε.

О = Τα σωζόμενα εκκλησιαστικά συγγράμματα Κωνσταντίνου Πρεσβυτέρου και Οικονόμου του εξ Οικονόμων, εκδιδόντος Σοφ. Κ. του εξ Οικονόμων (დღემდე მოღწეული სულიერი შრომები პრესვიტერ კონსტანტინე იკონომიელ იკონომოსისა, რომლებიც გამოაქვერყნა ს. კ. იკონომიელმა), τόμος Α’, Αθήναι αωξβ’ (1862), стр. 398–515.